Son illərdə vaksinlər haqqında məlumatların artması ilə yanaşı, yanlış məlumatların da geniş yayılması valideynlər arasında müxtəlif sualların yaranmasına səbəb olub. Xüsusilə yeni doğulmuş və azyaşlı uşaqların valideynləri tez-tez soruşurlar: “Vaksinlər təhlükəsizdirmi?”, “Körpələrə bu qədər peyvənd vurulması zərərli deyil ki?”, “Yan təsirlərdən narahat olmalıyıqmı?”
Elmi araşdırmalar və beynəlxalq səhiyyə təşkilatlarının tövsiyələri göstərir ki, vaksinlər müasir tibbin ən təhlükəsiz və ən effektiv profilaktik vasitələrindən biridir. Məhz vaksinasiya sayəsində milyonlarla insanın həyatına son qoyan çiçək xəstəliyi tamamilə aradan qaldırılıb, poliomielit isə dünyanın əksər ölkələrində nəzarət altına alınıb.
Vaksinlər istifadəyə buraxılmazdan əvvəl uzunmüddətli elmi araşdırmalardan keçir. Bu proses laboratoriya tədqiqatları ilə başlayır, daha sonra minlərlə könüllünün iştirak etdiyi klinik sınaqlarla davam edir.
Peyvəndlərin təhlükəsizliyi aşağıdakı mərhələlərdə qiymətləndirilir:
- Laborator müayinələr;
- Klinik sınaqların müxtəlif mərhələləri;
- Dövlət tənzimləyici qurumlarının ekspert qiymətləndirməsi;
- İstifadədən sonra davamlı monitorinq.
Peyvənd tətbiq olunmağa başladıqdan sonra da onun təhlükəsizliyi izlənilir. Hər hansı nadir yan təsir müşahidə edildikdə, bu məlumatlar beynəlxalq məlumat bazalarına daxil edilir və mütəxəssislər tərəfindən qiymətləndirilir.
Körpələrə çox sayda peyvənd vurulması təhlükəlidirmi?
Valideynlərin ən çox verdiyi suallardan biri budur.
Mütəxəssislərin fikrincə, körpənin immun sistemi hər gün ətraf mühitdə minlərlə bakteriya və virusla qarşılaşır. Peyvəndlərdə istifadə olunan antigenlərin sayı isə bu təbii qarşılaşmalarla müqayisədə olduqca azdır.
Bu səbəbdən eyni vaxtda bir neçə peyvəndin tətbiqi immun sistemini “yormur” və ya “zəiflətmir”. Əksinə, uşağın erkən yaşlardan təhlükəli infeksiyalara qarşı qorunmasına imkan yaradır.
Körpələr üçün təhlükəsiz hesab olunan vaksinlər hansılardır?
Milli Peyvənd Təqviminə daxil edilmiş vaksinlər təhlükəsizlik və effektivlik baxımından uzun illərdir öyrənilmiş preparatlardır.
Körpələrdə geniş istifadə olunan vaksinlər:
BCG vaksini
Vərəmin ağır formalarından qoruyur və adətən doğuşdan sonra tətbiq edilir.
Hepatit B vaksini
Qaraciyərin ciddi zədələnməsinə və xroniki infeksiyaya səbəb ola bilən Hepatit B virusundan qoruyur.
Hexaxim vaksini
Altı xəstəliyə qarşı müdafiə yaradır:
- Difteriya
- Tetanus
- Göyöskürək
- Hepatit B
- Poliomielit
- Haemophilus influenzae tip b infeksiyaları
Pnevmokok vaksini
Pnevmoniya, meningit və qan infeksiyalarının qarşısını almağa kömək edir.
Rotavirus vaksini
Körpələrdə ağır ishal və susuzlaşma riskini azaldır.
QPM vaksini
Qızılca, məxmərək və epidemik parotitdən qoruyur.
Bu vaksinlərin hamısı beynəlxalq standartlara uyğun olaraq təhlükəsizlik baxımından qiymətləndirilmiş və milyonlarla uşaqda istifadə olunmuşdur.
Peyvəndlərin yan təsirləri varmı?
Bəli. Hər bir tibbi müdaxilə kimi vaksinlərin də müəyyən yan təsirləri ola bilər. Lakin onların böyük əksəriyyəti yüngül və qısamüddətlidir.
Ən çox rast gəlinən reaksiyalar:
- İynə yerində ağrı və qızartı;
- Yüngül hərarət;
- Narahatlıq və yuxululuq;
- Müvəqqəti iştahasızlıq.
Bu əlamətlər adətən 24–72 saat ərzində öz-özünə keçir.
Ciddi allergik reaksiyalar isə çox nadir hallarda müşahidə olunur və peyvənd məntəqələrində belə hallara qarşı tibbi hazırlıq mövcuddur.
Vaksinlər autizm yaradırmı?
Xeyr.
Bu mövzu illərdir araşdırılır və dünyanın müxtəlif ölkələrində milyonlarla uşağın iştirak etdiyi tədqiqatlar vaksinlərlə autizm arasında hər hansı səbəb-nəticə əlaqəsinin olmadığını göstərib.
Autizm spektr pozuntularının yaranması ilə peyvəndlər arasında elmi cəhətdən təsdiqlənmiş əlaqə mövcud deyil.
Peyvənddən əvvəl həkimə aşağıdakı hallar barədə məlumat verilməlidir:
- Uşaqda yüksək hərarətin olması;
- Ağır allergik reaksiyalar keçirməsi;
- İmmun sisteminin zəifləməsinə səbəb olan xəstəliklər;
- Əvvəlki peyvənddən sonra ciddi yan təsirlərin yaranması.
Bu məlumatlar həkimə vaksinasiya ilə bağlı ən doğru qərarı verməyə kömək edir.
Peyvənddən imtina edən uşaqlar aşağıdakı ciddi xəstəliklərlə qarşılaşa bilərlər:
- Qızılca;
- Göyöskürək;
- Difteriya;
- Tetanus;
- Poliomielit;
- Meningit;
- Hepatit B.
Bu xəstəliklərin bir çoxu ağırlaşmalara, əlilliyə və hətta ölümə səbəb ola bilər.
Vaksinlər müasir tibbin ən böyük nailiyyətlərindən biridir. Onlar həm uşaqları, həm də cəmiyyəti təhlükəli yoluxucu xəstəliklərdən qoruyur. Elmi sübutlar göstərir ki, Milli Peyvənd Təqviminə daxil edilmiş vaksinlər yüksək təhlükəsizlik profilinə malikdir və onların faydaları mümkün risklərdən dəfələrlə çoxdur.
Valideynlər peyvəndlə bağlı qərar verərkən sosial şəbəkələrdə yayılan təsdiqlənməmiş məlumatlara deyil, pediatrların tövsiyələrinə və etibarlı elmi mənbələrə əsaslanmalıdırlar. Uşaqların sağlam gələcəyi üçün vaksinasiya ən vacib qoruyucu tədbirlərdən biri olaraq qalır.
