2026-cı ildə Konqo Demokratik Respublikası və Uqandada qeydə alınan Ebola epidemiyası Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) tərəfindən Beynəlxalq Əhəmiyyətli İctimai Səhiyyə Fövqəladə Vəziyyəti (PHEIC) elan edilib. Bu qərar təsadüfi deyil. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, hazırkı epidemiya son illərdə müşahidə olunan Ebola hadisələrindən bir sıra mühüm xüsusiyyətlərinə görə fərqlənir.
Əvvəlki iri Ebola epidemiyalarının əksəriyyəti Zair ebolavirusu ilə əlaqəli olub. Hazırkı epidemiya isə daha nadir rast gəlinən Bundibugyo ebolavirusu tərəfindən törədilir. Bu ştamm ilk dəfə 2007-ci ildə Uqandada aşkar edilib və indiyədək çox az sayda epidemiya ilə əlaqələndirilib. ÜST-ün məlumatına görə, Bundibugyo virusuna qarşı hazırda təsdiqlənmiş vaksin və ya spesifik antiviral müalicə mövcud deyil.
2018–2020-ci illərdə Konqoda baş verən böyük Ebola epidemiyası zamanı istifadə edilən vaksinlər Zair ebolavirusuna qarşı hazırlanmışdı və epidemiyanın nəzarətə alınmasında mühüm rol oynamışdı. Lakin hazırkı Bundibugyo ştammına qarşı həmin vaksinlərin effektivliyi təsdiqlənməyib. Bu səbəbdən epidemiya ilə mübarizə əsasən erkən aşkarlama, təmaslıların izlənməsi, təhlükəsiz dəfn prosedurları və infeksiyaya nəzarət tədbirlərinə əsaslanır.
Mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi digər mühüm məqam xəstəliyin müəyyən müddət gizli yayılmasıdır. İlk rəsmi təsdiq may ayında verilsə də, epidemioloji araşdırmalar virusun həftələrlə dövriyyədə olduğunu göstərir. Bu gecikmə virusun daha geniş coğrafiyaya yayılmasına şərait yaradıb.
Hazırkı epidemiyanın episentri olan Ituri, Şimali Kivu və Cənubi Kivu əyalətləri uzun müddətdir silahlı münaqişələrdən əziyyət çəkir. Təhlükəsizlik problemləri səhiyyə işçilərinin fəaliyyətini məhdudlaşdırır, bəzi hallarda müalicə və dəfn qruplarına hücumlar baş verir. Bu isə təmaslıların izlənməsini və xəstələrin vaxtında təcrid edilməsini çətinləşdirir.
Bu epidemiya qısa müddətdə Konqo Demokratik Respublikasından Uqandaya keçərək beynəlxalq xarakter alıb. Yoluxmaların sərhədlərarası yayılması ÜST-ün fövqəladə vəziyyət elan etməsinin əsas səbəblərindən biri olub. Hazırda region ölkələrində sərhəd nəzarəti və epidemioloji müşahidə gücləndirilib.
Ebola ilə mübarizədə təkcə tibbi imkanlar deyil, ictimai etimad da mühüm rol oynayır. Bəzi icmalarda səhiyyə işçilərinə qarşı inamsızlıq, xəstələrin gizlədilməsi və təmaslıların məlumat verməkdən yayınması müşahidə edilir. ÜST bildirir ki, epidemiya ilə mübarizənin uğuru böyük ölçüdə yerli əhalinin əməkdaşlığından asılıdır.
Hazırda ÜST qlobal yayılma riskini aşağı qiymətləndirsə də, regional risk yüksək hesab olunur. Xüsusilə beynəlxalq ticarət, miqrasiya və sərhədyanı hərəkətlilik virusun yeni ərazilərə daşınması ehtimalını artırır. Buna görə də bütün ölkələrə erkən aşkarlama, laborator hazırlıq və infeksiyaya nəzarət sistemlərini gücləndirmək tövsiyə olunur.
2026-cı il Ebola epidemiyası əvvəlkilərdən yalnız yoluxma sayına görə deyil, həm də törədicisinin xüsusiyyətləri, vaksin çatışmazlığı, münaqişə şəraiti və beynəlxalq yayılma potensialına görə fərqlənir. Bu hadisə bir daha göstərir ki, infeksion xəstəliklərə qarşı hazırlıq yalnız səhiyyə sistemlərinin deyil, bütövlükdə cəmiyyətin davamlılığından asılıdır.
