Son illərdə dünyada müşahidə olunan iqlim dəyişiklikləri yalnız temperaturun yüksəlməsi və ekstremal hava hadisələrinin artması ilə məhdudlaşmır. Bu dəyişikliklər həm də insan sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yaradan həşəratların yayılmasına və çoxalmasına şərait yaradır. Xüsusilə ağcaqanadlar, gənələr və digər zərərvericilər daha geniş coğrafiyalara yayılır, onların aktivlik müddəti uzanır və yoluxucu xəstəliklərin ötürülmə riski artır.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, qlobal istiləşmə fonunda dezinseksiya tədbirləri artıq yalnız rahatlıq deyil, həm də ictimai sağlamlığın qorunması üçün vacib profilaktik vasitəyə çevrilib.
Həşəratların həyat dövrü ətraf mühitin temperaturu və rütubəti ilə sıx bağlıdır. Temperaturun yüksəlməsi onların inkişafını sürətləndirir, çoxalma dövrünü uzadır və yeni ərazilərə yayılmasını asanlaşdırır.
İqlim dəyişikliklərinin yaratdığı əsas risklər:
- Ağcaqanadların çoxalma mövsümünün uzanması;
- Gənələrin daha yüksək dağlıq və şimal ərazilərə yayılması;
- Yeni invaziv həşərat növlərinin meydana çıxması;
- Həşərat mənşəli xəstəliklərin artması;
- Şəhər mühitində zərərvericilərin sayının yüksəlməsi.
Bu səbəbdən bir çox ölkələrdə həşərat nəzarəti və dezinseksiya proqramları ictimai səhiyyə strategiyalarının mühüm hissəsinə çevrilmişdir.
Ağcaqanadlar temperatur və rütubət artımına ən həssas həşəratlardan hesab olunur. Daha isti hava onların sürətlə çoxalmasına və daha uzun müddət aktiv qalmasına səbəb olur.
Ağcaqanadlar aşağıdakı xəstəliklərin yayılmasında mühüm rol oynayır:
- Denge qızdırması
- Malyariya
- Zika virus infeksiyası
- Çikunqunya qızdırması
- Qərbi Nil qızdırması
Xüsusilə durğun su hövzələri, açıq su qabları, yağış sularının toplandığı sahələr və kanalizasiya sistemlərində yaranan problemlər ağcaqanadların çoxalması üçün ideal mühit yaradır.
Bu səbəbdən yaşayış məntəqələrində mütəmadi monitorinq və peşəkar dezinseksiya tədbirləri mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Gənələr son illərdə bir çox ölkələrdə ictimai səhiyyə probleminə çevrilmişdir. Mülayim qışlar və uzun isti mövsümlər onların sağ qalma və çoxalma imkanlarını artırır.
Gənələr vasitəsilə yayıla bilən bəzi xəstəliklər:
- Krım-Konqo hemorragik qızdırması
- Laym xəstəliyi
- Gənə mənşəli ensefalit
- Riketsioz infeksiyaları
Kənd təsərrüfatı sahələri, parklar, yaşıllıq əraziləri və heyvandarlıq təsərrüfatları gənələrin daha çox rast gəlindiyi məkanlardır.
Profilaktika məqsədilə:
- Otlaq və yaşıllıq sahələrinin təmiz saxlanılması;
- Hündür otların biçilməsi;
- Heyvanların müntəzəm baytarlıq nəzarətindən keçirilməsi;
- Riskli ərazilərdə peşəkar dezinseksiya işlərinin aparılması tövsiyə olunur.
Bir çox insanlar həşərat təhlükəsinin yalnız kənd ərazilərində mövcud olduğunu düşünür. Lakin müasir şəhərlər də ağcaqanadlar, tarakanlar, milçəklər və digər zərərvericilər üçün əlverişli mühit yaradır.
Şəhər şəraitində risk yaradan amillər:
- Zirzəmilərdə su yığılması;
- Kanalizasiya sistemlərində nasazlıqlar;
- Məişət tullantılarının düzgün idarə olunmaması;
- Tikinti sahələri;
- Park və yaşıllıq ərazilərində durğun sular.
Bu amillər həm həşəratların sayını artırır, həm də müxtəlif infeksiyaların yayılma riskini yüksəldir.
Müasir dezinseksiya yalnız həşəratların məhv edilməsindən ibarət deyil. Effektiv mübarizə üçün risklərin qiymətləndirilməsi, monitorinq və profilaktik tədbirlərin həyata keçirilməsi vacibdir.
Peşəkar dezinseksiya xidmətlərinin üstünlükləri:
✓ Həşərat ocaqlarının müəyyən edilməsi
✓ Elmi əsaslandırılmış mübarizə üsullarının tətbiqi
✓ İnsan və ətraf mühit üçün təhlükəsiz preparatlardan istifadə
✓ Təkrar yoluxma riskinin azaldılması
✓ Xəstəlik daşıyıcılarının nəzarətdə saxlanılması
Mütəxəssislər xüsusilə yaz və yay aylarında yaşayış binalarında, ictimai obyektlərdə, təhsil müəssisələrində və istehsalat sahələrində planlı dezinseksiya tədbirlərinin aparılmasını tövsiyə edirlər.
İqlim dəyişiklikləri həşəratların yayılmasını sürətləndirərək insan sağlamlığı üçün yeni risklər yaradır. Ağcaqanadlar və gənələr vasitəsilə yayılan xəstəliklərin artması fonunda profilaktik tədbirlər, ətraf mühitin düzgün idarə olunması və peşəkar dezinseksiya işləri daha da əhəmiyyət qazanır.
İctimai sağlamlığın qorunması üçün hər bir fərd durğun su mənbələrinin aradan qaldırılmasına, ətraf mühitin təmiz saxlanılmasına və zəruri hallarda peşəkar dezinseksiya xidmətlərindən istifadəyə xüsusi diqqət yetirməlidir. İqlim dəyişikliklərinin yaratdığı yeni çağırışlar qarşısında effektiv həşərat nəzarəti sağlam və təhlükəsiz cəmiyyətin vacib şərtlərindən biridir.
