Hər il 3 iyul tarixində qeyd olunan Günəşdən Uzaq Durma Günü (Stay Out of the Sun Day) insanları günəş şüalarının sağlamlığa mənfi təsirləri barədə maarifləndirmək məqsədi daşıyır. Yay aylarında günəş işığı həyat üçün vacib olan D vitamininin sintezində mühüm rol oynasa da, ultrabənövşəyi (UV) şüalara həddindən artıq məruz qalmaq ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.
Mülayim müddətdə günəş işığına məruz qalmaq insan orqanizmi üçün bir sıra üstünlüklər yaradır:
- D vitamininin sintezini təmin edir;
- Sümük və diş sağlamlığını dəstəkləyir;
- İmmun sisteminin normal fəaliyyətinə kömək edir;
- Psixoloji rifahı və əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırmağa kömək edə bilər.
Lakin bu faydalar yalnız təhlükəsiz müddətdə günəş altında qalındıqda əldə edilir.
Günəşdən yayılan ultrabənövşəyi şüalar əsasən üç qrupa bölünür:
- UVA şüaları – dərinin vaxtından əvvəl qocalmasına, qırışların yaranmasına və bəzi dəri xərçəngi növlərinin inkişafına səbəb ola bilər.
- UVB şüaları – günəş yanığının əsas səbəbidir və dəri hüceyrələrinin DNT-sinə zərər verə bilər.
- UVC şüaları – atmosfer tərəfindən demək olar ki, tamamilə udulduğu üçün Yer səthinə çatmır.
Uzun müddət günəş altında qalmaq aşağıdakı problemlərə səbəb ola bilər:
- Günəş yanığı;
- Dəri xərçəngi riskinin artması;
- Melanoma kimi aqressiv dəri şişlərinin inkişafı;
- Erkən dəri qocalması;
- Gözlərdə katarakta və digər zədələnmələr;
- İstilik vurması və susuzlaşma.
Aşağıdakı qruplar günəş şüalarının təsirlərinə daha həssas hesab olunur:
- Körpələr və kiçik yaşlı uşaqlar;
- Yaşlı insanlar;
- Açıq havada çalışan şəxslər;
- İdmançılar;
- Açıq rəngli dəriyə sahib insanlar;
- Xroniki xəstəlikləri olan şəxslər.
Günəşdən necə qorunmaq olar?
Mütəxəssislər aşağıdakı tədbirləri tövsiyə edirlər:
- Saat 10:00–16:00 arasında birbaşa günəş altında uzun müddət qalmayın.
- Minimum SPF 30 qoruyuculu günəş kremindən istifadə edin və hər 2 saatdan bir yeniləyin.
- Geniş kənarlı papaq və UV qoruyuculu gün eynəyi taxın.
- Açıq rəngli, uzunqollu və nəfəs alan geyimlər seçin.
- Kölgəli yerlərdə dincəlin.
- Gün ərzində kifayət qədər su qəbul edin.
- Körpələri birbaşa günəş şüaları altında saxlamayın.
Yay aylarında günəş altında uzun müddət qalmaq istilik vurmasına səbəb ola bilər. Əsas əlamətlər:
- Baş ağrısı;
- Başgicəllənmə;
- Ürəkbulanma;
- Bədən hərarətinin yüksəlməsi;
- Güclü halsızlıq;
- Huşun pozulması.
Bu əlamətlər müşahidə olunarsa, şəxsi dərhal sərin yerə aparmaq, maye vermək və təcili tibbi yardım çağırmaq lazımdır.
D vitamini üçün günəşdən tamamilə uzaq durmaq lazımdırmı?
Xeyr. Günəşdən tamamilə uzaq durmaq məqsəd deyil. Əsas məqsəd təhlükəsiz günəşlənmə vərdişlərinin formalaşdırılmasıdır. D vitamini ehtiyacını qısa müddətli günəş təması, balanslı qidalanma və zərurət olduqda həkim məsləhəti ilə qəbul edilən əlavələr vasitəsilə qarşılamaq mümkündür.
Günəşdən Uzaq Durma Günü yay mövsümündə günəş şüalarının həm faydalarını, həm də risklərini xatırladan mühüm maarifləndirmə günüdür. Sadə qoruyucu tədbirlərə əməl etməklə günəş yanığı, dəri xərçəngi və istilik vurması kimi sağlamlıq problemlərinin qarşısını almaq mümkündür.
Sağlam yay mövsümü üçün günəşdən ağıllı şəkildə istifadə edin və özünüzü, ailənizi ultrabənövşəyi şüaların zərərli təsirlərindən qoruyun.
