Xüsusi Rekreasiya Günü (Special Recreation for the Disabled Day) hər il 2 iyul tarixində əlilliyi olan şəxslərin fiziki aktivlik, istirahət, idman və reabilitasiya xidmətlərinə bərabər çıxış hüququna diqqət çəkmək məqsədilə qeyd olunur. Bu gün cəmiyyətə xatırladır ki, sağlam həyat tərzi və aktiv həyat yalnız sağlam insanlar üçün deyil, hər bir fərd üçün əlçatan olmalıdır.
Müasir ictimai səhiyyə yanaşmasına görə, əlilliyi olan şəxslərin sosial həyata tam inteqrasiyası onların sağlamlığının qorunması, psixoloji rifahı və həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Rekreasiya insanların fiziki, psixoloji və sosial sağlamlığını yaxşılaşdırmağa xidmət edən istirahət və aktiv fəaliyyətlər toplusudur. Buraya daxildir:
- müalicəvi bədən tərbiyəsi;
- adaptiv idman növləri;
- üzgüçülük;
- gəzinti və yürüş proqramları;
- musiqi və incəsənət terapiyası;
- sosial və mədəni tədbirlər;
- təbiətdə istirahət proqramları.
Bu fəaliyyətlər yalnız əyləncə məqsədi daşımır, həm də reabilitasiyanın vacib hissəsi hesab olunur.
Elmi araşdırmalar göstərir ki, müntəzəm fiziki aktivlik əlilliyi olan şəxslərdə:
- ürək-damar sağlamlığını yaxşılaşdırır;
- əzələ gücünü və hərəkət qabiliyyətini artırır;
- oynaq sərtliyini azaldır;
- piylənmə riskini azaldır;
- şəkərli diabet və arterial hipertenziya riskini aşağı salır;
- depressiya və narahatlıq əlamətlərini yüngülləşdirir;
- sosial münasibətləri gücləndirir;
- özünəinamı artırır.
Reabilitasiya yalnız müalicə deyil.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının yanaşmasına əsasən, reabilitasiya insanın maksimum funksional müstəqilliyə nail olmasına yönəlmiş kompleks tibbi və sosial prosesdir.
Reabilitasiya xidmətlərinə aşağıdakılar daxildir:
- fizioterapiya;
- peşə terapiyası;
- loqopedik xidmətlər;
- psixoloji dəstək;
- sosial adaptasiya proqramları;
- adaptiv idman və rekreasiya tədbirləri.
Bu xidmətlər insanların gündəlik həyata daha rahat qayıtmasına kömək edir.
Son illər adaptiv idman bütün dünyada sürətlə inkişaf edir. Paralimpiya hərəkatı göstərir ki, fiziki məhdudiyyətlər insanın idmanda yüksək nəticələr əldə etməsinə mane olmur.
Adaptiv idmanın üstünlükləri:
- fiziki sağlamlığı yaxşılaşdırır;
- sosial inteqrasiyanı gücləndirir;
- psixoloji dayanıqlılığı artırır;
- müstəqil həyat bacarıqlarını inkişaf etdirir;
- cəmiyyətdə inklüzivliyi təşviq edir.
Azərbaycanda son illərdə reabilitasiya xidmətlərinin genişləndirilməsi, fizioterapiya mərkəzlərinin inkişafı və inklüziv idman layihələrinin həyata keçirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılır. Bununla yanaşı, ictimai məkanların, parkların, idman obyektlərinin və istirahət zonalarının universal dizayn prinsiplərinə uyğunlaşdırılması əlilliyi olan şəxslərin cəmiyyətə daha fəal inteqrasiyasına töhfə verir.
İctimai səhiyyə baxımından əsas məqsədlər bunlardır:
- əlçatan reabilitasiya xidmətlərinin genişləndirilməsi;
- inklüziv idman proqramlarının artırılması;
- əhalinin maarifləndirilməsi;
- erkən reabilitasiya xidmətlərinin təşviqi;
- sağlam həyat tərzinin hər kəs üçün əlçatan olması.
2 İyul – Xüsusi Rekreasiya Günü cəmiyyətə vacib bir mesaj verir: fiziki aktivlik, istirahət və reabilitasiya hər bir insanın fundamental hüququdur. İnklüziv cəmiyyət yalnız tibbi xidmətlərin deyil, həm də əlçatan idman, rekreasiya və sosial iştirak imkanlarının təmin olunması ilə formalaşır. Hər bir fərdin sağlam və fəal həyat sürməsi üçün maneələrin aradan qaldırılması həm səhiyyə sisteminin, həm də bütövlükdə cəmiyyətin ortaq məsuliyyətidir.
